آجر فشاری، که با نامهای آجر گری یا آجر توچر نیز شناخته میشود، یکی از مصالح سنتی و دیرپای ساختمانسازی در ایران به شمار میرود. این نوع آجر از خاک رس و آب تهیه میشود و در قالب تحت فشار قرار گرفته و سپس با پخت در کوره به مقاومت مطلوب میرسد. آجر فشاری به سبب مقاومت فشاری بالا و دسترسی آسان، همچنان در برخی پروژهها کاربرد دارد؛ اما در عین حال به لحاظ وزن بالا، ضریب عایق حرارتی پایین و فرآیند تولید سنتی محدودیتهایی نیز دارد.
در این مقاله میتوانید با ویژگیهای آجر فشاری و نکات مهم در مورد این نوع آجر آشنا شوید. مجله اینترنتی والا اینوست با ارائه تازهترین فناوریها و نوآوریهای صنعت ساختمان، در خدمت علاقهمندان و فعالان این حوزه است.
آجر فشاری چیست؟
آجر فشاری یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین مصالح ساختمانی است بهدلیل روش تولید خاصش، سطحی صاف و متراکم و مقاومت فشاری بالایی دارد، بهطوری که میتواند بار دیوارها و فونداسیونهای سبک و متوسط را بهخوبی تحمل کند. این آجر در گذشته بهصورت دستی تولید میشد و به همین دلیل به نام «فشاری» شناخته شد، ولی امروزه تولید آن با ماشینآلات پیشرفته باعث افزایش یکنواختی و کیفیت محصول شده است.
این نوع آجر معمولا دارای ابعادی استاندارد و وزن نسبتا بالا تولید میشود و به همین دلیل در ساختمانهایی که نیاز به مقاومت و دوام بیشتر دارند، کاربرد دارد. از دیگر ویژگیهای آن میتوان به چسبندگی خوب ملات، دوام در برابر رطوبت و سرما، و قابلیت استفاده در نماهای سنتی و دیوارهای باربر اشاره کرد، اگرچه ضریب عایق حرارتی آن نسبت به مصالح سبکتر پایینتر است و وزن بالای آن ممکن است نیاز به فونداسیون قویتر داشته باشد.
مزایای آجر فشاری
آجر فشاری بهعنوان یکی از مصالح سنتی و مقاوم در ساختمانسازی، مزایای متعددی دارد که استفاده از آن را در پروژههای مختلف توجیهپذیر میکند. این آجر به دلیل تولید با فشار بالا و پخت در دمای مناسب، دارای مقاومت فشاری قابل توجهی است و میتواند بار دیوارها و فونداسیونهای سبک و متوسط را بدون مشکل تحمل کند. همچنین سطح صاف و متراکم آن باعث میشود ملات بهخوبی به آجر بچسبد و دیوارچینی منظم و پایدار حاصل شود. مهمترین مزایای این آجر عبارت اند از:
- مقاومت فشاری بالا و توان تحمل بار دیوار و فونداسیون
- دوام و مقاومت در برابر رطوبت، سرما و شرایط جوی مختل
- چسبندگی خوب ملات و تسهیل دیوارچینی منظم
- دسترسی آسان به مواد اولیه و هزینه تولید اقتصادی
- ظاهر سنتی و زیبا مناسب برای نما و معماری سنتی
- ارزش تاریخی و فرهنگی و استفاده در سبکهای اصیل ساختمانسازی
معایب آجر فشاری
با وجود مزایای متعدد، آجر فشاری دارای معایبی نیز هست که باید در انتخاب و کاربرد آن مدنظر قرار گیرد. یکی از مهمترین محدودیتها وزن نسبتاً بالای این آجر است که باعث افزایش بار مرده ساختمان میشود و ممکن است نیاز به فونداسیون قویتر داشته باشد. تولید سنتی و گاهی کیفیت نامنظم در برخی واحدهای تولید، موجب میشود که مقاومت و شکل آجرها یکسان نباشد و اجرای دیوارها با دقت بیشتری انجام بگیرد. در ادامه به معایب این آجر اشاره شده است:
- وزن زیاد و افزایش بار مرده ساختمان
- ضریب عایق حرارتی پایین و محدودیت در حفظ دما
- کیفیت نامنظم در تولید سنتی و نیاز به کنترل دقیق در اجرا
- محدودیت استفاده در ساختمانهای بلند یا پروژههای با نیاز به عایق بالا
- نیاز به فونداسیون محکمتر در پروژههای باربر
انواع آجر فشاری
آجر فشاری بر اساس روش تولید، اندازه، رنگ و کاربرد، انواع مختلفی دارد که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند و برای شرایط و پروژههای متفاوت مناسب هستند. این تنوع باعث میشود مهندسان و سازندگان بتوانند با توجه به نیاز مقاومتی، زیباییشناسی و شرایط اقلیمی، نوع مناسب آجر را انتخاب کنند. در ادامه به مهمترین انواع این آجر اشاره کردهایم:
- آجر دستی (خشتزنی): در این روش قالبگیری سنتی با دست یا قالب ساده انجام میشود و آجر یکنواختی کمتری دارد.
- آجر ماشینی: برای پروژههای استاندارد از دستگاه فشردهسازی برای تولید آجرهای یکنواخت و دقیق استفاده میشود.
- رنگهای مختلف آجر : این آجرها با رنگهای قرمز، سبز و زرد تولید میشوند که رنگها نشاندهنده میزان پخت و کیفیت آجر است
- انواع ضخامت یا سوراخدار بودن آجر: برخی آجرها دارای ضخامت کمتر یا دارای سوراخ هستند که در کاربردهای خاص مانند سبکسازی دیوارها به کار میروند.
- آجر فشاری برای نما: این آجر بهصورت خاص برای ظاهر بیرونی و دیوارهای تزئینی تولید میشود.
مقایسه آجر فشاری با دیگر انواع آجر
آجر فشاری در مقایسه با دیگر انواع آجرها، ویژگیهای خاصی دارد که باعث میشود در برخی پروژهها گزینه مناسبتری باشد و در برخی دیگر محدودیتهایی داشته باشد. این نوع آجر به دلیل مقاومت فشاری نسبتا بالا، دوام خوب و ظاهر سنتی، برای دیوارهای باربر و نماهای سنتی مناسب است، اما وزن بالاتر و ضریب عایق حرارتی کمتر آن نسبت به آجرهای سبک یا مهندسی، ممکن است در ساختمانهای بلند یا مناطقی با نیاز به صرفهجویی انرژی محدودیت ایجاد کند. در جدول زیر ویژگیهای این آجر با دیگر انواع آجر را مقایسه کردهایم:
| ویژگی | آجر فشاری | آجر سفالی معمولی | آجر مهندسی (کلینکر) |
| مقاومت فشاری | نسبتا بالا | کمتر | بسیار بالا |
| جذب آب | ۳‑۷٪ | بیشتر | بسیار کم |
| وزن مرده | زیاد | کمتر | متغیر، گاهی سنگین |
| عایق حرارتی | ضعیفتر | بهتر | بسته به نوع بهتر |
| هزینه تولید | اقتصادی | اقتصادیتر | گرانتر |
| کاربرد | دیوار باربر، نماهای سنتی | تیغه، دیوار غیر باربر | نماهای صنعتی و پروژههای خاص |
| محدودیتها | وزن بالا، عایق پایین | مقاومت کمتر | هزینه بالا |
کاربردهای آجر فشاری
آجر فشاری به دلیل ویژگیهای خاص خود مانند مقاومت فشاری مناسب، دوام در برابر رطوبت و سرما، دسترسی آسان و ظاهر سنتی، کاربردهای متنوعی در ساختمانسازی دارد. این نوع آجر برای دیوارهای باربر ساختمانهای یک یا دو طبقه بسیار مناسب است. این آجر همچنین در دیوارهای پیرامونی محوطهها و ساختمانهای حیاطدار سنتی استفاده میشود و امکان ایجاد نماهای تزئینی و سنتی را نیز فراهم میکند. مهمترین کاربردهای این آجر عبارت اند از:
- دیوار باربر ساختمانهای یک یا دو طبقه
- کرسیچینی و فونداسیون ساختمانها
- دیوارهای پیرامونی محوطهها و حیاطهای سنتی
- نماهای سنتی و تزئینی
- ترکیب با سایر مصالح برای حفظ ارزش تاریخی و معماری
سخن نهایی
آجر فشاری با سابقه طولانی در ساختمانسازی، همچنان یکی از مصالح مقاوم و ارزشمند محسوب میشود که ترکیبی از دوام، مقاومت فشاری و ظاهر سنتی را ارائه میدهد. این آجر با توجه به ویژگیهای فنی، کاربردهای متنوع و امکان استفاده در دیوارهای باربر و نماهای تزیینی، انتخابی مناسب برای پروژههای کوچک و متوسط است؛ هرچند وزن بالا و ضریب عایق حرارتی پایین آن باید در طراحی و اجرا مدنظر قرار گیرد.
شناخت دقیق مزایا، معایب و انواع آجر فشاری و مقایسه آن با سایر مصالح، به مهندسین و سازندگان کمک میکند تا تصمیمگیری آگاهانه و بهینه داشته باشند.
منابع: masterzone، jbconservation
